Lanzarote de slapende draak                           Klik hier voor download in Word formaat.

De Canarische Eilanden Lanzarote en het aanklevende Fuerteventura marchanderen niet met de toerist.
Hun landschap is ongenaakbaar en grotendeels onveranderbaar. Vulkanen hebben hun werk gedaan en bereiden meer plannen voor. Wie somber wordt van al dat lava kruipt weg in de schitterende hotels en op de mooie stranden.
Hoogbouw is er niet, dankzij de kunstenaars.

Door Thom Olink

Uiteindelijk gaat de dag in vlammen op, de zon is bijna kopje-onder, smeert wolken vol vurige menie en ver weg kaatst een glazen zee het rood terug. De omgeving is op enkele minuten na donker. Alleen de witte strepen van de weg lichten op, tien kilometer liniaal die afbreekt op een rotonde voor het kustdorp. De bergen staan aan weerskanten in zwijgende rijen. Geen vogel vliegt in de doodse stilte. Alles houdt de adem in; E.T. gaat landen. Lanzarote is klaar voor de nacht.
Het landschap in het zuiden van het eiland verraadt nu niets meer. Overdag is deze vlakte van lavasteen al pekzwart, zonder licht verdwijnen alle contouren en nuances, beweegt de mens zich als een stramme mol.
De horizon is vol met tekens van leven. De straatlampen van een wit dorpje en de overvloed van een baai vol hotels verlichten de hemel; daar gaan we naar toe. Daar is Playa Blanca, en luxe opeenhopingen van Lanzarote, gestolde droom van de verwende toerist.
Satelliet view Daar zijn ook stranden in de buurt. Dat lijkt zo logisch op de Canarische Eilanden. Maar op Lanzarote is doodgewoon witgeel zand vaak verder te zoeken. Playa Blanca, de stranden van Papagayo met een bijna verwaaide hippiecultuur, Puerto del Carmen, de Costa Tequise om wat plekken te noemen hebben een badkust, elders steken veelal spijkerharde rotsen in zee.
Dit eiland is een slapende draak. De bergen lopen als een kam van noord naar zuid. Meer dan driehonderd kegels laten raden wat er ooit gebeurde en zich nog onder de grond afspeelt. Vulkanen hebben dit gebied gemaakt en hun spuugpartijen hebben het uiterlijk bepaald. Overal ligt de zwarte as, dat rofe of picon wordt genoemd. En waar het niet lag daar is het naartoe gereden of geharkt door de noeste werkers van dit eiland. Van de nood werd een deugd gemaakt en een ongeveer twintig centimeter dik pak lavakorrels maakte de landbouw mogelijk. Omdat het vocht vasthoudt. En water is goud op een eiland waar het uiterst zelden regent. Het ligt maar negentig kilometer van de Sahara af.

Toerisme

Lanzarote is voor alles een eiland zonder compromissen, elk verschil wordt uitvergroot, scheidslijnen zijn hagelscherp en genadeloos. Alles is er in alle opzichten zwart-wit. Nu, dat was niet altijd zo, ook niet na de vulkaanexplosies uit de vorige eeuwen. De boeren zijn echter verdwenen en met hen de kleuren op de velden, het geel, groen en rood van graan en groenten. De molens, die de gofio maalden, slijten nu in de eeuwige noordwester. De vissers hebben hun wateren zien leegvissen, onder anderen door Hollands Glorie. Op de overgebleven kamelen waggelen nu toeristen de helling af.
Alles moet worden ingevoerd. Bron van leven is nu toerisme, bijna iedereen leeft ervan. Er zijn bijna 80.000 bedden. En niet meer!
Die afspraak over het aantal is onderdeel van een veel groter plan, dat Lanzarote uniek en levend moet blijven houden. Vooral de kunstenaars van het eiland hebben daarin veel bijgedragen. Zij hebben destijds met lijf en leden geprotesteerd tegen wildgroei, projectontwikkelaars en begerige bestuurders. Zij begrepen hoe volstrekt uniek dit deel van Spanje is.
En dan valt de naam van César Manrique. De kunstschilder van wereldfaam heeft net zo'n stempel op Lanzarote gedrukt als de vulkanen. Zijn visionaire ideeën en daaruit geboren ontwikkelingsplan voor dit Canarisch eiland zijn voor de toerist onontkoombaar. Vrijwel alle 'attracties' verraden zijn stilerende hand. Van het Monument voor de Boer, dat zachtjes beweegt in de wind, tot de aangepaste en omgebouwde lavagroten en -gangen als Jameos del Agua, overal waart zijn geest. De erfgenaam van Picasso en Miro, de maker van Warhol, redde met strijdbare verwanten als Jésus Soto en Cáceres een stervende eilandeconomie.
Overal op Lanzarote is naar Manriques inzicht de natuur verkend en ontsloten. Ook op het zuidelijker gelegen eiland Fuerteventura, waar de kleuren levendiger en de stranden onbekommerder zijn. De ferry er naartoe gaat vele malen per dag en de toekomst is zwanger van verkeerde bouwplannen. De fraaie dagdoelen voor de toerist, die zijn hotel verlaat om over de eeuwige lavavelden te rijden, zijn gebouwd naar zijn tekeningen, gehakt op zijn commando en gedroomd in zijn naam.
Lanzarotes unieke natuur is volledig opgenomen in Manriques architectuur en fantasieën. Het landschap zelf, de stenen, grotten, lavaschoorstenen en gestolde stromen hebben de vormen bepaald of onderdak gegeven aan zijn visioenen.
Zijn naam hoor je zo vaak, dat hij gaat tegenstaan. Maar wie door de panoramische ruit van restaurant El Diablo over de Vuurbergen van het nationaal park 360 graden rondkijkt is sprakeloos al de wolken en de zon toch nog duizend tinten schilderen op de zwarte velden. En hij vergeeft de meester dat hij zo dominant aanwezig is op Lanzarote.
De Mirador del Rio helemaal in het noorden snijdt op een zelfde wijze de adem af, de eilanden Graciosa en haar noordelijker gelegen kleine zusjes geven deze rondblik een extra diepte.

Zoutpannen

Diep beneden ligt een zoutpan, zoals er ooit velen waren, verdampend zeewater waarin men met ontstoken benen waadde en de verbrande ruggen brak. Salinas del Berrugo in het zuiden wordt een museum.
De laatste brainwave van Manrique was de Cactustuin, een amfitheater met tienduizend soorten cacteeën. De man hield van drama. Bij al zijn scheppingen moet je eerst ergens onderdoor of doorheen om vervolgens de natuur, plotseling, op breedbeeld te krijgen. Op de puntige planten worden luizen, conchinilla, gekweekt, waarvan de vrouwtjes een karmijnrode kleurstof afgeven. Kort na de bouw in 1991 kwam Manrique om bij een verkeersongeluk. Wie de grotten Cuevas de los Verdes en Jameos del Agua bezoekt met ondergrondse muziekzalen, zinsbegoochelende witte vloeren en palmen die aan helgroene meertjes staan hoort Salvador Dali in de verte schateren. En als kunstenaars als Brian Eno jaarlijks een elysische klanken boven de vulkaanvlaktes loslaten dan wordt dit eiland losgeweekt van de realiteit.
Het huis van de man die Lanzarote mede vorm gaf, waarvan de kamers eigenlijk gasholtes diep in de lavagrond zijn, is nu een museum. Van een ontroerende schoonheid, vol vondsten en wederom in diepe harmonie met de natuur.
Lanzarote vraagt om aandachtige ogen. Niet alle wonderen van dit eiland liggen voor het oprapen.
Aan de zuidwestkust ligt tweehonderd kwadraat kilometer die het Nationaal Park Timanfaya vormt. Tussen 1730 en 1736 scheurde hier de aarde open, braakte gloeiende gesteente uit, spoor vuur, as en basaltbommen kilometers hoog de atmosfeer in. Dorpen verdwenen, koeien stierven knettergek en over het landschap stroomde en stolde lava. Honderd nieuwe kraters vormden zich en het land werd donker als de mantel van Lucifer.
Ook een landschap dat voortdurend wisselt van kleur als de zon voor nog meer droogte zorgt. Als je met willige ogen kijkt.
Overigens gebeurde eind november 2001 het ongelooflijke, er viel op de Canarische Eilanden veel regen. Lanzarote en het zuidelijke buureiland Fuerteventura kregen de eerste fatsoenlijke regendruppels in jaren. En duizenden bloemen bloeiden na een slaap van soms een eeuw.
Bij El Golfo ligt een door algen groen geschilderd eeuwig strandmeertje. "Hier komen ook voortdurend filmmaatschappijen. Ik kwam een keer de hoek om en zag manen in een origineel NASA-ruimtevaartpak in het landschap lopen. Zinsbegoochelend", verteld Steven, die uit Vlaanderen komt. "Het was voor de film The Red Planet".

Hotels

Later, wat zuidelijker bij Los Hervideros, raakt Steven, die president van de officiële eilandgidsen is, op volle toeren. "Hier stroomde de kokende steen in de zee, het ontplofte werkelijk in het water, met dezelfde kracht die Hiroshima trof. Veel mensen dromen op Lanzarote", zegt deze Belg die zijn hart diep in het lavastof heeft begraven, alles weet van het eiland en nooit meer teruggaat.
"Deze omgeving werkt zo inspirerend".
Daarin heeft hij gelijk. Kijk naar de wijnvelden. Waar zijn ze ooit aan begonnen. Honderdduizend halve rondjes van gestapeld lavasteen met daarbinnen één druivenstokje in het zwarte gruis, hallucinerend.
Maar er zijn ook mensen die hun ziel niet openstellen voor de harde schakeringen en de honderden wondere variaties binnen de kleuren van het schijnbaar genadeloze landschap. Zij worden wat somber van al het donker. De hotels hebben daarop gerekend en bieden een volledig verzorgd leven.

Verwennen

Wie er niet op uit wil, droomt weg bij zijn strand of zwembad, shopt op het hotelterrein en laat zich kneden, serveren of op een andere manier verwennen. De twaalfhonderd mensen die eten en slapen in ons hotel H10 Rubicón Palace vind je overdag op het eiland niet terug.
Wie in het witte Puerto Calero aan boord van een duikboot stapt ontdekt gedurende veertig minuten dat de wat donkere en eentonige kleurstelling van Lanzarote zich onder water doorzet.
De meeste vissen zijn zilvergrijs. Een enkele kleurige koekoeklipvis flonkert dan ook als een broche op de monnikspij. Barracuda's houden de wacht. Plotseling verschijnt een duiker voor de ronde ramen, hij voert de vissen.
Met het aas eten deze ook een illusie op.

Bron: Haagsche Courant 1-12-2001
© 2001 Thom Olink

naar boven

terug